ย้อนรอยเสรี ไทยในอังกฤษ

 
โดยสุธาริน คูณผล
 
เดือน มิถุนายน ปี พ.ศ. 2485 นายมณี สาณะเสน เปิดสำนักงานเสรีไทยขึ้นโรงแรมบราวน์ บนถนนโดเวอร์ ย่านพิคคาดิลลี่ เซอร์คัส



โรงแรม บราวน์ ที่ตั้งของสำนักงาน เสรีไทยในอังกฤษ เมื่อ 67 ปีที่แล้ว



ฟังเสียง: เสียง สารคดีตอนที่ 3: เสรีไทยในอังกฤษ

นาย มณีได้รับมอบหมายจาก หม่อมราชวงศ์เสนีย์ ปราโมช หัวหน้ากลุ่มเสรีไทยในสหรัฐอเมริกา ให้เดินทางมาเป็นผู้นำจัดตั้งเสรีไทยในอังกฤษ ตามที่กลุ่มคนไทยในอังกฤษขอไป

เนื่องจากเอกอัครราชทูตไทยที่กรุงลอนดอน ขณะนั้นไม่ประสงค์จะขัดคำสั่งรัฐบาล เข้าร่วมกับขบวนการใต้ดินต่อต้านญี่ปุ่น

นายมณี ประสานงานกับกลุ่มแกนนำในอังกฤษ เปิดรับอาสาสมัครเข้าร่วมขบวนการเสรีไทย

คุณวิวรรธน์ ณ ป้อมเพชร บรรณาธิการ คนไทยคนแรกของ บีบีซีภาคภาษาไทย ร่วมก่อตั้งเสรีไทยในอังกฤษ ในตอนนั้นด้วย



คุณวิวรรธน์ ณ ป้อมเพชร บรรณาธิการ คนไทยคนแรกของ บีบีซีภาคภาษาไทย ร่วมก่อตั้งเสรีไทยในอังกฤษ


"ขณะ นั้น ผมก็นึกว่าเป็นหน้าที่ ที่เราคนไทย ที่ยังหนุ่มแน่น แต่ผมไม่หนุ่มนะ ผมเกือบ 40 แล้ว ที่มีความจูงใจอีกอย่างหนึ่งก็คือ ด็อกเตอร์ ป๋วยเป็นหัวหน้า มีคนที่สนิทกับผม คือ เสนาะ ตันบุญยืน มาอังกฤษรุ่นเดียวกัน ปี 1937 พวกนี้ เขาเป็นหัวหน้ากลุ่ม ผมก็เลยไปสมทบกับเขา"

มีคนไทยมาสมัครเป็นเสรี ไทยอย่างเป็นทางการ ๕๐ กว่าคน

มีทั้งกลุ่มเจ้า นำโดย สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่เจ็ด ซึ่งประทับอยู่ที่อังกฤษ หลังจากที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสละราชสมบัติ หม่อมเจ้าศุภสวัสดิ์วงศ์สนิท สวัสดิวัฒน์ พระเชษฐา ผู้มีบทบาทสำคัญในการประสานงานกับทางการอังกฤษ เพราะทรงเป็นทหารในกองทัพอังกฤษด้วย

นอกจากนั้น ก็มีกลุ่มข้าราชการสถานทูต และกลุ่มนักเรียนไทยในอังกฤษหลายคน

อังกฤษไม่ไว้ใจ

ในตอน นั้น รัฐบาลไทย ประกาศสงครามกับฝ่ายสัมพันธมิตรอย่างเป็นทางการแล้ว และอังกฤษก็ประกาศสงครามกับไทย เป็นการตอบโต้ รัฐบาลอังกฤษจัดเรือแลกเปลี่ยนเชลย เพื่อส่งคนไทยในอังกฤษ ซึ่งถือว่าเป็นชนชาติศัตรูกลับบ้านไป

การก่อตัวของ เสรีไทยในอังกฤษ ไม่ได้รับการสนับสนุนเต็มที่ อย่างในสหรัฐอเมริกาเพราะรัฐบาลอังกฤษ ยังแคลงใจคนไทยอยู่มาก

คุณวิวรรธน์เล่าถึงสถานการณ์ให้ฟังว่า

ตอนนั้นอังกฤษเค้าก็ มองเราอย่างไม่ไว้ใจนัก เพราะว่าเราทำการที่คล้ายๆ กับหักหลังเขา
วิวรรธน์ ณ ป้อมเพชร


"ตอนนั้นอังกฤษเค้าก็ มองเราอย่างไม่ไว้ใจนัก เพราะว่าเราทำการที่คล้ายๆ กับหักหลังเขา คือ สัญญิงสัญญาว่าจะไม่ให้ข้าศึกมาเหยียบแผ่นดิน จะสู้จนหน้าที่สุดท้าย
แต่ ก็สู้ไม่กี่ชั่วโมง ก็ยอมแพ้
เราก็ต้องทำอะไรว่าคนไทยไม่ได้คิดอย่างนั้น ทั้งหมด
คนไทยที่มีใจจะสู้ก็มีอยู่ "

แต่ใน ที่สุด อังกฤษก็ยอมรับเสรีไทยในอังกฤษ 36 คน เข้ารับราชการเป็นพลทหารในกองทัพอังกฤษ ในวันที่ 7 สิงหาคม 2485

นายแพทย์เปรม บุรี อดีตเสรีไทยในอังกฤษอีกคนเล่าให้ฟังว่า ตอนแรกถูกส่งไปอยู่หน่วยทหารรับใช้ ที่เรียกว่า Pioneer Corps

"เป็นทหารรับใช้ ให้ปอกมัน ล้างส้วม ล้างจานอะไร ต่างๆ แล้วก็ตระเวนไปอยู่หลายที่ทีเดียว "

อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์บันทึกถึงบทกลอน ที่กลุ่มเสรีไทยในอังกฤษ แต่งบรรยายสภาพการฝึกทหารตอนนั้น ไว้ในบทความ “ทหารชั่วคราว”



อาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ แกนนำคนหนึ่งของกลุ่มเสรีไทยในอังกฤษ



"งานเฝ้ายามตามไฟได้ฝึกฝน
ตวาดคนหวั่นกลัวจนตัวสั่น
เวร กลางคืนปืนกับหอกออกประจัญ
เวรกลางวันถือสง่าคทาพลอง
บางเวลาพากันขุด มันเทศ
พลางร่ายเวทด่าฝรั่งกันดังก้อง
ขุดขนไป ด่าไปในทำนอง
พวก นายกองชอบใจเพราะไม่รู้ ..... "

รอนแรมไป อินเดีย

อยู่ในหน่วยทหารรับใช้ได้ซักพัก เสรีไทยสายทหารทั้ง 36 คนก็ถูกย้ายไปอยู่หน่วยที่มีการฝึกรบ อ่านแผนที่ เรียนรู้ยุทธวิธีรบแบบกองโจร จนในที่สุดได้รับคำสั่งให้ลงเรือไปอินเดีย

"เราก็ถูกส่งไปที่ลิเวอร์พูลราวๆ ต้นปี 1943 มันมีภาพอันหนึ่งที่มันจับใจผมเหลือเกินคือทหารลงเรือ มันมีนักร้องผู้หญิงคนหนึ่ง ชื่อเกรซี่ฟีลด์ เป็นโซพราโน ประมาณกลางคน รูปร่างไม่สวยงาม แต่เสียงแกวิเศษเหลือเกิน แกร้องเพลง Wish Me Luck as You Wave Me Good Bye มันทำให้เราซาบซึ้งใจ"

หลัง จากรอนแรมบนเรือเกือบสองเดือน เสรีไทยสายอังฤษ ก็ถึงอินเดีย ส่วนหนึ่งถูกส่งไปทำงานฝ่ายสื่อสาร ที่กรุงนิวเดลลี

คุณประจิตร ยศสุนทร อดีตเสรีไทยสายอังกฤษอีกคน เล่าใฟ้ฟังว่าไปทำหน้าที่ รับ-ส่งข่าววิทยุ ทำแผนที่ และเขียนใบปลิว ในสำนักงานของ Ministry of Information ของอังกฤษที่นิวเดลลี

"กลางวันเราก็ไปนั่งประจำทำงานที่นั้น ตกตอนค่ำให้ไปมอนิเตอร์ข่าวจากเมืองไทย ในเขตโอลด์เดลลี แต่ที่อยู่เราอยู่ที่ นิวเดลลี ก็ต้องเดินทางไปหน่อย แล้วก็มีสถานีวิทยุนิวเดลลี ก็มีแผนกภาษาไทย หัวหน้าก็มี คุณ โพยม โรจนวิภาต ก็มีพวกเราเข้าไปช่วยทำข่าวตอนนั้น "

พลร่มจำเป็น

อีกส่วน หนึ่งถูกส่งไปเตรียมฝึกเพื่อเข้าไปปฏิบัติการในเมืองไทยเข้าค่ายที่เมืองปู นา ในอินเดีย ซึ่งเป็นศูนย์ฝึกแห่งหนึ่งของกองกำลัง 136 ซึ่งเป็นรหัสของทหารอังกฤษที่ปฏิบัติงานในตะวันออกไกล

กลุ่มทหารเสรีไทย ได้รับการขนานนาม ว่ากลุ่มช้างเผือก ต่อมาในราวปลายปี พ.ศ. 2486 คนไทยกลุ่มหนึ่งโดนคัดเลือกให้ไปฝึกเป็นพลร่ม เพื่อเตรียมเข้าไปปฏิบัติการสอดแนมในเมืองไทย

นาย แพทย์ เปรม อยู่ในกลุ่มนั้นด้วย



นาย แพทย์เปรม บุรี อดีตเสรีไทยในอังกฤษ


"เราถูกส่งมาที่จักกาล่า มาสอนกระโดดร่ม มี 6 คนด้วยกัน มีอาจารย์ ป๋วย ประทาน เปรมกมล และผม ชุดที่สองก็มี ธนา โปษยานนท์ สำราญ วรรณพฤษ์ แล้วก็รจิต บุรี เราฝึกกระโดดร่ม อยู่ประมาณ 4 ครั้ง ครั้งแรกรู้สึกปอดนิดหน่อย ครั้งที่สองก็ ... ยังปอด ... ปอดทุกวันน่ะ เพราะกลัวมันจะไม่กาง"

ปฏิบัติ งานสอดแนมในเมืองไทย

นายแพทย์เปรมเป็นเสรีไทย สายอังกฤษ ชุดแรก ที่โดดร่มเข้ามาปฏิบัติงานในเมืองไทยพร้อมกับ อาจารย์ป๋วย และนายประทาน ภายใต้ชื่อจัดตั้งว่า ดี เข้ม และ แดง ตามลำดับ

ทั้งหมดได้รับมอบหมายให้นำเครื่องรับ-ส่งวิทยุ และสาสน์จากองบัญชาการทหารสัมพันธมิตรภาคพื้นเอเชียอาคเนย์ถึงหัวหน้าขบวน การเสรีไทยในเมืองไทย

"เราออกเดินทางจากกัล กัตตา มาลิบเบอเรเตอร์ ตั้งใจจะมาลงที่ด่านเจดีย์สามองค์ แต่ว่าตอนนั้น แอเรียล โฟโตกราฟ มันไม่มี เขาเห็นภูเขาสามลูก ก็นึกว่าเป็นด่านเจดีย์สามองค์ เราก็ลงมา

เผอิญ เป็นเคราะห์ดีมาก เพราะถ้าไปลงที่ด่านเจดีย์สามองค์จริงๆ มันติดกับชายแดนพม่า ทหารญี่ปุ่นเต็มไปหมด เราคงถูกจับมาแล้ว เผอิญเข้ามาในเมืองมาก ไปลงที่ ต. วังน้ำขาว อ. วัดสิงห์ จ. ชัยนาท"

เสรีไทยสายอังกฤษชุดนี้ โดดร่มถึงเมืองไทย ในวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2487 หรือ ปี ค.ศ. 1944 หลังจากที่เสรีไทยสายอเมริกาชุดแรก เดินเท้าถึงเมืองไทยได้ไม่นาน

แต่ว่าหลังจากนั้น ไม่นาน ทั้ง 3 นาย ถูกจับกุมส่งมาควบคุมที่กองตำรวจสันติบาลในกรุงเทพฯ

หลังจากนั้น กองกำลังของสัมพันธมิตร ได้พยายามส่งเสรีไทย เล็ดลอดเข้ามาเมืองไทย เพื่อวางเครือข่ายประสานงานกับกลุ่มในเมืองไทยอีกหลายชุด แต่ไม่สำเร็จ

จนกระทั่ง ช่วงปลายปี พ.ศ. 2487 เมื่อมีการเปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรี ทำให้มีเสรีไทยในประเทศหลายคนเข้าไปอยู่ในคณะรัฐมนตรี การติดต่อระหว่างเสรีไทย ในประเทศ กับกลุ่มนอกประเทศ ทำได้สะดวกขึ้น

ประกอบกับตอนนั้น ฝ่ายสัมพันธมิตรเริ่มได้เปรียบในสงคราม ทางการไทยตระหนักว่าถึงเวลาต้องปรับตัว ถ้าต้องการอยู่ข้างผู้ชนะ

สารคดีชุดเสรีไทยตอนที่ 4 ร่วมฟังประสบการณ์ของอดีตจารชนอังกฤษ ที่เข้าไปฝึกยุทธวิธีรบแบบดองโจรให้กลุ่มเสรีไทย ทางภาคอีสาน เตรียมหนุนกองกำลังสัมพันธมิตร ในช่วงโค้งสุดท้าย ก่อนที่สงครามโลกครั้งที่ 2 จะยุติ